Günlüğün Bulunuşu
2005’in sonlarında ailemin ve cemaatimizin köklerini araştırırken, Sinyor’un oğlu ve dedem Rahamim Demirel’in kuzeni David Demirel’i ziyaret ettim. Babam Gabriel Demirel de projenin ciddiyetini göstermek üzere benimle geldi.
David, ancak bir süre konuştuktan ve çalışmamın ciddi olduğuna inandıktan sonra üst kattan Türkçe ve Aramice sık yazılarla dolu eski bir defter getirdi. Babası Sinyor Demirel bu defterde Salmas cemaatinin tarihini ve kendi yaşamını; Urmiye Gölü yakınındaki eski Yahudi mahallesi Kohna Şehr’den Van ve Başkale üzerinden İstanbul’a uzanan yolculuğu anlatmıştı.
David ile Üç Yıllık Çeviri
Yaklaşık üç yıl boyunca her hafta David’in evine gittim. Konuştuk, eşi Hava’nın yemeklerini yedik ve defteri İbraniceye çevirdik. David’in Türkçe, Lişan Didan ve aile dünyası hakkındaki bilgisi, babasının niyetini doğru biçimde çözmesini sağladı.
Aramızda güçlü bir dostluk oluştu. İsrail’e göç bölümünü de eklemeyi planladık, fakat ne yazık ki buna zamanımız yetmedi. Bu çeviri ve düzenleme çalışmasını Sinyor’un oğlu ve gerçek dostum David Demirel’in anısına adıyorum.
Aile Defterinden Kamuya
Çalışmayı yıllarca sakladım ve kaybolmuş bir cemaatin tarihsel tanıklığı olarak yayımlanması için Ben-Zvi Enstitüsüyle temas kurdum. Enstitü projeden çekilince günlüğü Nash Didan cemaat sitesinde düzenleyip yayımlamaya başladım. Aile üyeleri, okurlar ve araştırmacılardan gelen tepkiler, bu tanıklığın Urmiye Gölü çevresi ile Doğu Türkiye’deki ve özellikle yirminci yüzyıl başındaki azınlık yaşamını anlamak açısından önemini gösterdi.
Dr. Mordechai (Moti) Zaken ve Editoryal Katkısı
2019’da Dr. Mordechai (Moti) Zaken, yazmakta olduğu bir kitap için elimdeki malzemeleri incelemek üzere benimle iletişime geçti. Nash Didan’daki yayını tamamladıktan sonra kendisine erişim ve kaynak göstermek koşuluyla kullanma izni verdim.
Özellikle Mayıs 2020’den itibaren dil, yerler, tarihlendirme ve görgü tanıklığı, duyum ile araştırma varsayımı arasındaki ayrım hakkında ayrıntılı yazılı notlar gönderdi. Benim için beklenmedik olan ölümünden sonra, belki de kitabını tamamlayamayacağını bildiğini ve bana devam edebilmem için araçlar bırakmak istediğini anladım. Nadir rastlanan bir insan ve tutkulu bir araştırmacıydı. Cömertliği, titizliği ve araştırma sevgisi için kendisine derin bir teşekkür borçluyum. Hatırası kutsal olsun.
Babam Gabriel Demirel’e Teşekkür
Yıllar boyunca desteği, eşliği ve ortaklığı için babam Gabriel Demirel’e özel teşekkürlerimi sunuyorum. Aile ve cemaat üyeleriyle görüşmelere katıldı, David’le ilk buluşmamda yanımdaydı; sitenin kurulmasına, bakımına ve proje malzemelerinin korunmasına yardımcı oldu.
Bu projeyi yenilememizin temel nedenlerinden biri, babam ile kardeşlerinin özgün günlüğü erişilebilir, düzenli ve okunabilir halde görme isteğidir. Düzenlenmiş baskının yanında defter sayfalarını ve çevriyazısını sunmak, ailenin Sinyor’un kendi el yazısı ve sözleriyle doğrudan karşılaşmasını sağlar. Bu aynı zamanda günlüğü çıktığı aileye geri verirken cemaat ve geniş kamuya açmanın bir yoludur.
Yeni Çevrim İçi Baskının Hazırlanması
Bu baskı Sinyor’un sesini korurken tanıklığı düzenli ve erişilebilir kılmayı amaçlar. Özgün defter taramalarını, çevriyazıyı, çeviriyi, editoryal notları, kişi ve yer bağlantılarını İbranice, İngilizce ve Türkçe olarak bir araya getirir.
Yapay zekâ araçları çevriyazı, çeviri, araştırma, düzenleme ve görsel hazırlamada yardımcı olarak kullanıldı. Bunlar yalnızca yardımcı araçlardı; metin ve sunumla ilgili kararlar, denetim ve sorumluluk bana aittir.
Bilgi, yorum ve teşvikleriyle katkıda bulunan bütün aile üyelerine, cemaat mensuplarına, araştırmacılara ve okurlara teşekkür ederim.