Van, Türkiye’nin doğusunda, Van Gölü’nün doğu kıyısında yer alan ve aynı adı taşıyan ilin merkezi olan bir şehirdir. Anadolu, Kürdistan ve İran arasındaki konumu, şehri nesiller boyunca bölgesel bir ticaret, yönetim ve nüfus hareketleri merkezi hâline getirmiştir.
Tarihçe
Van, MÖ birinci binyılda bölgede gelişen Urartu Krallığı’nın başkenti olan antik Tuşpa şehriyle özdeşleştirilir. Bölge sonraki dönemlerde Persler, Ermeniler, Bizanslılar ve Selçuklular dâhil çeşitli krallık ve hanedanların egemenliğine girdi. Şehir 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na katıldı ve daha sonra Van Vilayeti’nin merkezi oldu. Eski şehir, Birinci Dünya Savaşı sırasındaki çatışma ve şiddet olaylarında büyük ölçüde zarar görüp yıkıldı; modern Van ise daha sonra eski yerleşimin doğusunda gelişti. Kaynak: Van Valiliği.
Yahudi cemaati
Sinyor Demirel’in günlüğüne göre Van’daki Yahudi cemaati, Başkale’den şehre göç eden Yahudi aileler tarafından kuruldu. Bu aileler, daha sonra Nash Didan adıyla anılan Van ve Urmiye Yahudilerinin kültürel çevresine mensuptu; Yeni Aramicenin yanı sıra Türkçe ve Kürtçe de konuşuyorlardı. Başkale’den Van’ın kent merkezine yapılan bu göç, bölgedeki yerleşimler arasında var olan aile, ticaret ve göç bağlarını yansıtır. Van ve Başkale Yahudileri üzerine yapılan araştırmalar, bu cemaatin Kürt, Türk, Ermeni ve Ezidi topluluklarıyla nesiller boyunca bir arada yaşadığını ve 20. yüzyıl içinde kademeli olarak dağıldığını anlatmaktadır. Kaynak: Çelik ve Levendoğlu, “Van Başkale Yahudilerinin kültürel geçmişi”.
Günlükte Van
Günlükte Van, Başkale’den ailelerin ve bölge sakinlerinin ticaret, çalışma ve yerleşme amacıyla geldikleri önemli bir kent merkezi olarak görünür. Sinyor ve beraberindekiler Dilman’dan buraya gelir; Van’dan Başkale’ye mallar gönderilir; Şmuel Kutler burada tutuklanıp yargılanır ve şehir Sinyor’un yolculuklarında bir geçiş noktası olur. Cemaatin Başkale’den gelenlerce kurulduğuna ilişkin anlatı, iki cemaat arasındaki yakın bağı ve doğu Türkiye ile kuzeybatı İran arasındaki sınır bölgesinde ailelerin hareketliliğini vurgular.
Ad ve yazım çeşitleri
Van; ואן
Kitapta geçtiği yer
Üçüncü Bölüm – Göçler; 03.03 – Dilman kısmı; Dördüncü Bölüm – Başhalan; 04.03 – Varlık Vergisi kısmı; 04.06 – Şmuel’in Davası kısmı; 04.08 – Sınır Kaçakçıları kısmı; Beşinci Bölüm – Askerlik Hizmetinde; 05.01 – Askerlik Hizmetinde kısmı; Beşinci Bölüm – Askerlik Hizmetinde; 05.06 – Köprüler kısmı