İçeriğe geç
Sinyor Demirel'in Günlüğü
Günlükteki kişi

Mar Benyamin Şimun

Restored monochrome portrait of Mar Benyamin Shimun in ecclesiastical dress.
Verified historical portrait of Mar Benyamin Shimun.

Özet

Mar Benyamin Şimun (1887–1918), 1903’ten 1918’e kadar Doğu Kilisesi’nin Katolikos-Patriği ve modern Asur tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birinde Asurilerin dinî ve toplumsal önderiydi. Osmanlı İmparatorluğu’nun Hakkâri bölgesindeki Koçanis’te doğdu. 1918 yılında Salmas’taki Kuhna Şehir’de Simko Şikak ile yaptığı görüşmenin ardından Simko ve adamlarının kurduğu pusuda öldürüldü.

Çocukluğu ve patriklik makamına gelişi

Benyamin, 1887 yılında patriklik makamını kuşaklar boyunca elinde tutan d’Mar Şimun ailesinin merkezi Koçanis’te doğdu. Babası Eşai, Patrik Mar Ruel Şimun’un kardeşiydi. Babasının 1895’te ölümünden sonra Benyamin, kız kardeşi Surma ve patriklik için yetiştirilen diğer aile üyeleri amcalarının himayesine girdiler.

Benyamin ve Surma, geleneksel dinî eğitimin yanı sıra Anglikan misyoner William Henry Browne’dan özel dersler aldı. Benyamin bu eğitim sırasında İngilizce ve çeşitli başka dersler öğrendi. Mart 1903’te, yaklaşık on altı yaşındayken, amcası Mar Ruel tarafından matran olarak kutsandı. Mar Ruel’in aynı ay içindeki ölümünün ardından Benyamin Katolikos-Patrik olarak takdis edildi.

O dönemde patriklik makamı, görevin genellikle amcadan yeğene geçtiği ailevi bir veraset geleneğine dayanıyordu. Benyamin’in çok genç yaşta patrik seçilmesi başlangıçta cemaat içindeki bazı rakiplerin ve başka kilise çevrelerinin itirazlarına yol açtı. Buna rağmen otoritesi zamanla patriklik makamına bağlı toplulukların büyük bölümü tarafından kabul edildi.

Dinî ve millî önderliği

Mar Şimun’un görevi yalnızca dinî değildi. Hakkâri’deki Asuri aşiretlerinin toplumsal yapısı içinde patrik aynı zamanda siyasi, hukuki ve toplumsal yetkilere sahipti. Toplulukları Osmanlı yönetimi karşısında temsil ediyor, anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapıyor ve Kürt aşiret reisleri, yabancı devletlerin temsilcileri ve farklı misyoner kuruluşlarıyla karmaşık ilişkileri yürütüyordu.

Patrikliği, bölgedeki Osmanlı otoritesinin zayıfladığı, Rusya, Britanya ve Osmanlı İmparatorluğu arasındaki rekabetin arttığı bir döneme rastladı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Asuri toplulukları hayatta kalma mücadelesinin içine sürüklendi. Katliamlar ve zorunlu göçler, daha sonra Seyfo veya Asuri Soykırımı olarak anılan olayların bir parçasıydı.

Osmanlı makamları 1915 yılında Mar Benyamin’in kardeşi Hormizd’i tutukladı ve Asuri aşiretlerini teslim olmaya zorlamak amacıyla onu rehin olarak kullandı. Mar Benyamin, kardeşini kurtarmak için halkını feda etmeyi reddetti. Bunun ardından Hormizd Musul’da halka açık şekilde idam edildi. Bu karar Asuri hafızasında, bir önderin kişisel bağlarını halkının geleceğine feda etmesinin simgesi hâline geldi.

Hakkâri’den göç ve İran’daki dönem

Çatışmalar sırasında Mar Benyamin ve halkının büyük bölümü Hakkâri’deki köylerini terk ederek zorlu dağ yolları üzerinden İran’ın Urmiye ve Salmas bölgelerine geçmek zorunda kaldı. Patrik, mültecileri örgütlemek, yiyecek ve sağlık yardımı sağlamak ve yerinden edilmiş toplulukları koruyacak bir kuvvet oluşturmak için çalıştı.

Rus desteği arayan Mar Benyamin, Büyük Dük Nikolay ile görüşmek üzere Tiflis’e gitti. Asuri kuvvetleri bir süre Rus ordusuyla birlikte savaştı. Patriğe Aziz Anna Nişanı verildi; Asuri savaşçılara da onun aracılığıyla Aziz Georgiy madalyaları dağıtıldı. Ancak 1917 Devrimi’nin ardından Rus ordusunun bölgeden çekilmesi, Asurileri dayandıkları askerî korumadan yoksun bıraktı.

Mar Benyamin daha sonra Hüsrevâ’da ikamet etti. Senior Demirel’in günlüğünde patrik, yoksullara ve mültecilere yardım eden; Müslümanlara, Yahudilere ve Hristiyanlara ayrım gözetmeden aylık bağlayan bir kişi olarak anlatılır. Bu yerel tanıklık, onun daha çok bilinen dinî ve askerî görevlerine önemli bir insani boyut eklemektedir.

Simko ile görüşmesi ve öldürülmesi

1918 yılının başında Asuriler ile İsmail Ağa Şikak’ın, daha çok bilinen adıyla Simko’nun Kürt kuvvetleri arasında iş birliği kurulmaya çalışıldı. Osmanlılara karşı bir ittifak oluşturma girişimleri çerçevesinde Simko, Mar Benyamin’i Salmas bölgesindeki Kuhna Şehir’de görüşmeye davet etti.

Ailesi ve çevresindeki bazı kişiler kendisini tehlikeye karşı uyarmasına rağmen Mar Benyamin, yaklaşık 150 silahlı atlıyla birlikte görüşmeye gitti. Tanıklıklara göre Simko patriği saygıyla karşıladı ve taraflar barış ile iş birliğini görüştü. Patrik ve beraberindekiler ayrılmaya hazırlanırken Simko’nun adamları çatılardan, pencerelerden ve çevredeki sokaklardan ateş açtı. Mar Benyamin ve maiyetindeki birçok kişi öldürüldü. Kardeşi Rab Hayla Dawid d’Mar Şimun kaçmayı başararak bir Ermeni kilisesine sığındı.

Suikastın genel kabul gören Gregoryen tarihi 16 Mart 1918’dir. Bu tarih, bazı çağdaş kaynakların kullandığı Jülyen takviminde 3 Mart’a karşılık gelir. Bazı anlatılarda tarih veya haftanın günü farklı verilmektedir. Senior Demirel’in günlüğü, saldırının cuma günü öğleden sonra gerçekleştiğini söyleyen yerel bir tanıklığı korumaktadır. Bu nedenle günlükteki anlatım, genel kabul gören kronolojinin yanında bağımsız bir tarihî tanıklık olarak muhafaza edilmelidir.

Mar Benyamin’in naaşı daha sonra Asuri savaşçılar tarafından geri alındı. Öldürülmesi, Simko ve destekçilerine karşı bir intikam harekâtına yol açtı ve bölgedeki şiddeti ağırlaştırdı. Müslüman ve Yahudi siviller de çatışmaların arasında kaldı; bazıları gözaltına alındı veya yaşadıkları yerlerden götürüldü. Mar Benyamin’in kardeşi Mar Polos Şimun kısa süre sonra yeni patrik olarak kutsandı.

Senior’in günlüğünde Mar Benyamin Şimun

Mar Benyamin, Senior Demirel’in günlüğündeki en önemli tarihî kişilerden biridir. Senior; patriğin Hüsrevâ’daki yaşamını, yoksullara ve farklı dinlere mensup insanlara yaptığı yardımları, öldürülmesini ve ardından başlayan şiddeti anlatır. Günlük, pusunun meydana geldiği ana ve suikastın hemen sonrasında Asuri kuvvetlerinin davranışlarına ilişkin yerel tanıklıkları da korumaktadır.

Bu anlatıların tarihî değeri Mar Şimun Hatıra Vakfı çevresindeki araştırmacılar tarafından da kabul edilmiştir. Christopher Nelson, Michael Demirel ile yaptığı yazışmada günlükten alınan bölümlerin Vakfın tarih çizelgesinde diğer görgü tanıklıklarıyla birlikte kullanıldığını belirtmiştir. Nelson, günlüğün özellikle suikastın ardından Asuri kuvvetlerinin davranışlarını ve bölge halkının yaşadıklarını aktaran sıra dışı bir kaynak olduğunu vurgulamıştır.

Hatırası

Mar Benyamin, Asuriler arasında savaş, yıkım ve zorunlu göç döneminde halkına önderlik eden bir lider ve şehit olarak anılmaktadır. Doğu Asur Kilisesi her yıl onun anısını yaşatmakta; Mar Benyamin’in hayatı dinî bağlılığın, millî önderliğin ve toplum uğruna fedakârlığın simgesi olmayı sürdürmektedir.

Kaynaklar